62 Triệu Tấn Rác Điện Tử: Những Con Số Thật Đằng Sau Thiết Bị Chúng Ta Vứt Đi

Hãy tưởng tượng một đống điện thoại cũ, máy tính xách tay, và tivi hỏng nặng bằng 4.500 tháp Eiffel.

Đó xấp xỉ là 62 triệu tấn — và đó là lượng rác điện tử thế giới tạo ra trong một năm duy nhất.

Báo cáo Rác Thải Điện Tử Toàn Cầu 2024 của Liên Hợp Quốc, được công bố bởi Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) và Viện Đào tạo và Nghiên cứu Liên Hợp Quốc (UNITAR), ghi nhận con số này cho năm 2022. Nó tương đương khoảng 7,8 kilogram rác điện tử cho mỗi người trên hành tinh. (Nguồn: UN Global E-waste Monitor 2024)

Và chúng ta đang không theo kịp tốc độ đó.

Khoảng Cách Tái Chế

Trong 62 triệu tấn đó, chỉ 22,3% được thu gom và tái chế chính thức theo cách có trách nhiệm với môi trường. 77,7% còn lại bị chôn lấp, đốt, hoặc xử lý không chính thức — thường theo những cách giải phóng các chất độc hại bao gồm chì, thủy ngân và cadmium vào đất và nước ngầm. (Nguồn: UN Global E-waste Monitor 2024)

Đáng lo ngại hơn: lượng rác điện tử đang tăng khoảng 2,6 triệu tấn mỗi năm và được dự báo đạt 82 triệu tấn vào năm 2030. Tốc độ tăng trưởng đó gấp năm lần tốc độ tái chế chính thức có ghi nhận. (Nguồn: UNITAR / UN Global E-waste Monitor 2024)

Chúng ta đang tạo ra rác điện tử nhanh hơn nhiều so với khả năng xử lý có trách nhiệm.

Chúng Ta Thực Sự Đang Vứt Bỏ Gì

Một trong những khía cạnh phản trực giác nhất của cuộc khủng hoảng rác điện tử là những gì các thiết bị bị vứt bỏ thực sự chứa đựng.

Smartphone, máy tính bảng và laptop chứa đầy vật liệu có giá trị: vàng trong mạch điện, đồng trong dây dẫn, lithium trong pin, coban trong tế bào, và các nguyên tố đất hiếm trong màn hình và loa. Khi những thiết bị này kết thúc ở bãi chôn lấp hay tái chế không chính thức, những vật liệu đó phần lớn bị mất đi.

Chi phí kinh tế hàng năm của sự mất mát này? Ước tính 62 tỷ USD tài nguyên có thể thu hồi bị phá hủy hoặc bỏ đi mỗi năm. (Nguồn: Nghị viện Châu Âu, trích dẫn dữ liệu Liên Hợp Quốc)

Nghịch lý đau lòng: các hoạt động khai thác tạo ra những vật liệu này ngay từ đầu thuộc số những quy trình gây hại môi trường nhất trong công nghiệp hiện đại. Chúng ta khai thác chúng một lần, dùng trong thời gian ngắn, rồi chôn vùi chúng.

Tại Sao “Mang Điện Thoại Đi Tái Chế” Chưa Đủ

Các chương trình tái chế nhận thiết bị tồn tại và họ thu hồi được một số vật liệu. Nhưng chúng không đủ ở quy mô lớn — như tỷ lệ tái chế chính thức 22,3% đã chứng minh.

Vấn đề cơ bản hơn là tái chế được định vị như điểm cuối có trách nhiệm của việc sở hữu thiết bị, trong khi thực tế nó là lựa chọn gần cuối trong thứ bậc môi trường:

Giảm thiểu → Tái sử dụng → Tái chế → Thu hồi → Tiêu hủy

Tái sử dụng — giữ thiết bị trong trạng thái hoạt động lâu hơn, dù là điện thoại chính hay tái sử dụng làm màn hình thứ cấp — ngăn chặn việc tạo ra rác điện tử ngay từ đầu. Nó hiệu quả hơn bất kỳ chương trình tái chế nào vì thiết bị không cần phải được xử lý chút nào.

Quy Mô Bắt Đầu Từ Những Điều Nhỏ

62 triệu tấn là một con số trừu tượng. Điều không trừu tượng: cái ngăn kéo mà hầu hết mọi gia đình có ở đâu đó, với một chiếc điện thoại vẫn còn hoạt động nhưng không được sạc trong hai năm.

Theo ước tính của GSMA, có khoảng 5 đến 10 tỷ thiết bị di động đang ngủ đông trong các hộ gia đình trên toàn thế giới — đã ngừng sử dụng hàng ngày nhưng chưa bị vứt bỏ. (Nguồn: GSMA)

Hầu hết những thiết bị đó có thể được đưa trở lại sử dụng ngay hôm nay. Không phải làm điện thoại chính — mà như đồng hồ chuyên dụng, màn hình ambient, đồng hồ bếp, hay bảng thông tin gia đình. Chức năng vẫn còn đó. Màn hình vẫn hoạt động. Pin vẫn có thể giữ điện khi cắm sạc.

Con số 62 triệu tấn được hình thành, một phần, bởi giả định rằng tuổi thọ hữu ích của điện thoại kết thúc khi nó không còn là thiết bị chính của bạn. Giả định đó đáng để đặt câu hỏi.